Schuld en boete

Nu de terreur in Amsterdam vaste vormen heeft aangenomen (serie gewelddadige inbraken thuis, blijvende intimidatie in de openbare ruimte) voel ik ook de neiging om te roepen: ‘Streng aanpakken die lastpakken.’ Ik heb echter onlangs begrepen waarom harder straffen niet werkt. Dat zal ik hier uitleggen.
Het gaat niet om schuld en boete, maar om schuld en slachtofferschap. Als je uitgaat van schuld en boete, dan blijft de crimineel in zijn rol van crimineel. De boete/straf heeft immers zijn zonde weggewassen, en hij kan weer van voren af aan beginnen. Een boete/straf doet enkel fysiek lijden. Fysiek lijden is vele malen beter te doorstaan dan psychisch lijden, oogt stoer en genereert martelaarschap. Hoe bereik je optimaal psychisch lijden? Door enerzijds het schuldbesef te optimaliseren en anderzijds het gevoel van slachtofferschap te minimaliseren. Schuld en slachtofferschap, dus.
Slachtofferschap: een miskend gegeven heden ten dage. Een van de belangrijkste redenen waarom minder bedeelden zich gerechtigd voelen om tot onoirbare daden over te gaan. Dat effect is een belangrijk onderdeel van de psychologie van slachtofferschap, in het engels ‘entitlement’ genoemd. Wat we moeten doen met de aggressor is dus te allen tijde voorkomen dat hij (het zijn voor het overgrote deel mannen, puberjongens) zich slachtoffer gaat voelen.
Hoe doe je dat?
Mijn allereerste ingeving bij het horen hoeveel een jonge crimineel de samenleving kost aan reïntegratietrajecten (180.000 euro p/jaar) was: geef dat geld gewoon meteen aan alle potentiële draaideurcrimineeltjes. Hoeven zij daar niet meer voor te stelen, te moorden en te treiteren. Zij blij, wij blij. Maar dat is wellicht een brug te ver. Daarom de volgende realistische suggesties:
Ten eerste: we stoppen collectief met wijzen naar zijn verschrikkelijke jeugd, of naar het erbarmelijke lot van de oergastarbeiders (in het veelvoorkomend geval van een dader die zich identificeert met een ethnie). Niet meer doen. Werkt averechts.
Ten tweede: we geven geen straf meer. Straf ontdoet hem van schuld, en geeft hem een gevoel van slachtofferschap, wat, zoals zonet uitgelegd, nieuwe misdaden triggert.
Ten derde: we vergeten hem volledig, we negeren hem. Er word dus niet over hem geschreven in de kranten, niet over gesproken op TV. Hij verdwijnt in onherroepelijke vergetelheid.
Wat we voortaan wel doen is hem weghalen uit ons midden. Voorgoed opsluiten in een aangename omgeving, bijvoorbeeld in een opgepimpte gevangenis in Nederland of nog beter, in een van die peperdure Jellinekklinieken op Curaçao. Crimineel zijn is immers ook een verslaving. Als dat niet zo was hoefden we er niets aan te doen, want recidive zou niet bestaan. Dat is wat een beschaafd land aftekent tegen een barbaars. We hebben er het geld voor, en blijkbaar ook de cellen, die we anders aan België moeten verhuren, dus hoeven we lastposten niet meer te doden. We kunnen ze eeuwig laten voortsudderen in hun eigen schuldbesef, dat hen dagelijks stevig wordt ingepeperd door het verplicht bijwonen van uitzendingen over de gevolgen van hun daden. Ver van onze gerieflijke leventjes. Waar ze NOOIT meer terugkeren.
Voor hun collega’s in spe zal dat heilzaam werken: wie van die opgroeiende crimineeltjes in de dop zal nou tegen gasten opkijken, die hun leven als luxe poedels doorbrengen zonder ooit maar iets te hoeven doen? Dat zijn geen helden, dat zijn mietjes.
Als dat mijn lezers te lieftallig in de oren klinkt, dan kunnen we ze ook castreren. Van loslopende castraten in het wild heeft immers nog nooit iemand last gehad. Doen we al volop met paarden en katers. En het is behoorlijk goedkoop ook.
P.S.: Schuld en Boete, de weergaloze roman van Dostojevski, nog niet gelezen? Voor wie nog niet ontboekt is: alvast in de koffer doen voor de volgende vakantie! En bij het lezen, niet vergeten: Dostojevski had humor. Als u mij niet gelooft dan moet u l’Idiot lezen, in het Frans (in het Nederlands is de humor wegvertaald. Het Nederlands is gewoon te zwaar voor Dostojevski: hij heeft een taal die moet sprankelen, net als de Russische geest). Ik verklap alvast dat Schuld en Boete iets van een happy ending krijgt. Dat is vast leuk om te weten, van te voren, anders zou u kunnen zwelgen in pathos. En dat kan nooit de bedoeling van de geniale Dostojevski zijn geweest!

5 responses

  1. ‘Wat zeg je me nou!’ brieste de generaal.
    ‘Ik zeg dat Dostojevski een goede schrijver was!’ stak zij het vuur aan.
    ‘Dostojevski!!?’ ontstak de zoon van de generaal in woede.
    ‘Ja, een man met humor!’ hing zij de ketel boven het vuur.
    ‘Met wat???’ opende een derde heer de deur van het vertrek.
    ‘Humor!’ pakte zij een werkje van Poesjkin.
    ‘Om te lachen zeker!!’ maakten allen zich vrolijk.

  2. Ja, Suzanne(ke), maar neem nu De Gebroeders Karamazov, dat telt 800 pagina’s. Zijn andere boeken nemen ook 800 pagina’s, soms meer, heel soms minder. Kun jij uit die broers Karamazov één broer tevoorschijn halen, waar je het mee eens bent? Eén broer waarvan je zegt: ja, dat standpunt kán. Volgens mij moet er in elk boek dat geschreven is, iets zitten van: oké, de man heeft een verrot leven geleid, maar dáár heeft hij in elk geval gelijk in gehad. Daar is in De Gebroeders Karamazov geen sprake van. Er zit zelfs geen dronkeman in, die iets waardevols zegt.
    Ik denk dan ook dat Dostojevski groot is geworden, onder meer door die romans van 800 pagina’s. De mensen denken dan: godverdomme, zovéél pagina’s, dat moet wel iets wezen. Quod non.

  3. En dan denk ik aan Aljosja, Aljosja Karamazov, die de kinderen na het overlijden van een leeftijdgenoot toesprak: “Ja, hij is dood, maar nu [na zijn begrafenis]gaan we allemaal samen pannenkoeken eten”. En dat vond ik toen mooi, dat trof mij. Simpel, maar hoe waar.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *